Žert (The Joke)

Ludvik üniversitedeyken sevdiği kıza şaka olsun diye bir kartpostal yazıyor: iyimserlik insanlığın afyonudur, yaşasın Troçki. Kart partiye ulaşıyor. Ludvik okuldan atılıyor, partiden çıkarılıyor ve madende çalıştırılmak üzere cezalı birliğe gönderiliyor. Yıllar sonra onu ihbar edenlerden birinin karısını bulup baştan çıkarmayı planlıyor. İntikam işlemiyor; kadının kocası zaten onu terk etmiş. Jaromil Jireš yönetti. Kaynak Milan Kundera'nın romanı; Kundera senaryoya da katkıda bulundu. Anlatı iki zamanda ilerliyor: bugünkü intikam planı ile ellilerdeki tasfiye dönemi dönüşümlü gösteriliyor. Filmin konusu affetmenin imkânsızlığı. Ludvik hayatını geri alamıyor ve intikam da bir karşılık üretmiyor; anlatı bunu doğrudan söylüyor. Yapım Çek Yeni Dalgası'nın son filmlerinden. 1968'de Sovyet müdahalesi olmuş, film 1969'da tamamlanmış ve kısa süre gösterildikten sonra yasaklanmıştı; yirmi yıl boyunca dolaşımdan kaldırıldı. Kundera'nın romanı da aynı dönemde yasaklandı ve yazar ülkeden ayrıldı. Anlatının en sert bölümü askerî cezaevi ve maden; bu bölümler bir hatırlama olarak değil, olduğu gibi gösteriliyor. Kimin için: Çek Yeni Dalgası'nı ve siyasi hesaplaşma anlatılarını sevenler. Kimin için değil: zaman geçişleri takip etmesi zor, tarihsel bağlam yoğun ve film hiçbir noktada rahatlama sağlamıyor.