Yaşasın Zapata! (Viva Zapata!)

Emiliano Zapata, Porfirio Diaz diktatörlüğü altında toprakları alınan köylüler adına başkente çıkan bir heyetin içinde. Diaz onu adıyla not ediyor. Oradan silahlı mücadeleye, oradan devrimin kazanılmasına ve Zapata'nın bir süre iktidarda oturmasına uzanan yol, filmin asıl sorusunu kuruyor: iktidara gelen adam kendi devirdiği adama benzemeden kalabilir mi. Hikâye Zapata'nın 1919'daki ölümüyle bitiyor. Elia Kazan yönetti, senaryoyu John Steinbeck yazdı. Zapata'yı Marlon Brando, kardeşi Eufemio'yu Anthony Quinn, eşini Jean Peters oynuyor. Quinn En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar'ını kazandı. Film dört dalda daha aday oldu: En İyi Erkek Oyuncu, En İyi Özgün Senaryo, En İyi Sanat Yönetimi ve Alex North'un müziği. Çekim Meksika'da değil ABD'nin güneybatısında yapıldı: Durango, Colorado ile Teksas'ta Roma ve San Ygnacio ve New Mexico. Kazan dönemin görünümünü yakalamak için arşiv fotoğraflarını, özellikle Agustin Casasola'nın 1909 ile 1919 arasını kapsayan koleksiyonunu uzun uzun çalıştı; filmdeki birçok kadraj doğrudan o fotoğraflara dayanıyor. Gişe ölçülüydü: 1,8 milyon dolarlık bütçeye karşı ABD kiralamalarından 1,9 milyon dolar. New York Times'tan Bosley Crowther filmi nadir bir canlılıkla attığını yazdı, Variety ise hem yönetimi hem senaryoyu potansiyelin altında buldu. Filmi siyasi olarak yüklü kılan şey takvimdi. Yapım Şubat 1952'de gösterime girdi; Kazan Nisan 1952'de Kongre'nin Amerikan Karşıtı Faaliyetler Komitesi'ne çıkıp isim verdi, yani film hâlâ salonlardayken. Kazan 1934 ile 1936 arasında Amerikan Komünist Partisi üyesiydi. Filmdeki Aguirre karakteri için de açık konuştu: onu, o çevrelerde tanıdığı ideoloji uğruna her şeyi yapan komünistlerden türettiğini söyledi. Zapata'nın iktidara gelince değişmesi anlatımı bu yüzden bir devrim hikâyesinden çok bir hesaplaşma gibi okunuyor. Kimin için: devrim anlatılarını ve Brando'nun erken dönemini sevenler. Kimin için değil: Meksika tarihini kendi kaynağından bekleyenler; film Zapata'yı Amerikan siyasi tartışmasının içinden okuyor ve bu okuma bugün de tartışılıyor.