Stanford Hapishane Deneyi (The Stanford Prison Experiment)

1971'de Stanford Üniversitesi'nde psikolog Philip Zimbardo, gazete ilanıyla topladığı yirmi dört öğrenciyi rastgele gardiyan ve mahkûm olarak ayırıyor ve psikoloji bölümünün bodrumunda kurulan sahte hapishaneye kapatıyor. Deney iki hafta sürecekti. Altı günde durduruldu. Film o altı günü neredeyse gerçek zamanlı takip ediyor. Kyle Patrick Alvarez yönetti, senaryoyu Tim Talbott yazdı. Zimbardo'yu Billy Crudup oynuyor; kadroda Michael Angarano, Ezra Miller, Tye Sheridan, Keir Gilchrist, Olivia Thirlby ve Nelsan Ellis var. Film Sundance Film Festivali'nde En İyi Senaryo dahil iki ödül kazandı ve Zimbardo'nun yakın katılımıyla yapıldı. Filmden sonra deneyin kendisi çöktü. 2018'de Ben Blum'un yazısı ve Fransız araştırmacı Thibault Le Texier'in History of a Lie adlı kitabı deneyi doğrudan sahtekârlıkla suçladı. Öne çıkan itirazlar şunlar: verilerin taraflı ve eksik toplanması, deneyin üç ay önce Zimbardo'nun bir dersinde öğrencilerin yaptığı benzer bir çalışmadan ne kadar beslendiğinin gizlenmesi, gardiyanlara mahkûmlara nasıl davranacaklarına dair açık talimat verilmiş olması ve katılımcıların çoğunun aslında duruma hiç kapılmamış olması. Gardiyanların mahkûmları insanlıktan çıkarmak üzere yönlendirildiği ortaya çıktı. Yani film, bugün büyük ölçüde çürütülmüş bir deneyi olduğu gibi anlatıyor. Kimin için: kapalı mekân gerilimlerini ve psikoloji tarihini merak edenler. Kimin için değil: anlatılanı bilimsel gerçek sanarak izleyecekler; deneyin kendisi filmden üç yıl sonra ciddi biçimde sarsıldı ve film bu bilgiyi taşımıyor.