Stanley & Iris

Bir fabrika kasabasında geçen bir film. Iris pastanede çalışıyor. Kocası yeni öldü ve evde kız kardeşi, eniştesi ve iki çocuğu var. Otobüste çantası çalınıyor. Bir adam peşinden koşup çantayı geri getiriyor. Stanley aynı fabrikanın mutfağında çalışıyor. Sessiz, dikkatli ve her şeyi aklında tutuyor. Bir gün işten atılıyor. Sebep şu: okuma yazma bilmiyor. Iris bunu anlıyor. Adam bir formu doldurmuyor, bir tabelayı okumuyor ve her seferinde bir bahane buluyor. Ona öğretmeyi teklif ediyor. Bundan sonra film bir ders anlatısı. Harfler, heceler, mutfak masası ve tekrar tekrar aynı kelimeler. Stanley başta reddediyor. Utanıyor ve bunu öfkeyle örtüyor. Yaşlı babası var. Adam onu bir bakımevine bırakmak zorunda kalıyor ve bunun sebebi de aynı: hiçbir kâğıdı kendi başına dolduramıyor. Stanley aslında bir mucit. Kafasında düzenekler kuruyor ve hiçbirini yazamıyor. Anlatının ilgilendiği yer aşk değil erişim: filmin fikri, okuma yazma bilmemenin bir zekâ meselesi değil bir kapı meselesi olduğu ve o kapı kapalıyken hiçbir yeteneğin işe yaramadığı. Iris'in kendi hayatı da ayrı bir hat. Kadın yas tutuyor, evde para yetmiyor ve kimse ona yardım etmiyor. Kaynak Pat Barker'ın Union Street romanı ve uyarlama epeyce serbest. Yapım tasarımcısı Joel Schiller, Stanley'nin filmdeki icadını gerçekten çalışır halde tasarladı; bir pasta soğutma düzeneği ve Schiller sonradan patentini aldı. Çekimler sırasında her gün protestocu gruplar geldi. Jane Fonda'nın Vietnam dönemindeki tavrı yüzünden gazi grupları set yerlerini engellemeye çalıştı; aynı yerlerde yüzlerce destekçi de toplandı. Film ticari olarak battı. Yirmi üç milyon dolarlık yapım gişede beş virgül sekiz milyon getirdi. Bu, Martin Ritt'in son filmi oldu; yönetmen gösterimden on ay sonra öldü. Senaristler Harriet Frank Jr. ve Irving Ravetch için de son film. Müzik John Williams'a ait. Kadroda Jane Fonda, Robert De Niro, Swoosie Kurtz ve Martha Plimpton var. Yönetmen Martin Ritt. Kimin için: sakin, işçi sınıfı Amerikan dramalarını sevenler. Kimin için değil: hız arayanlar; anlatı çok yavaş ve duygusal yükü fazla düzenli dağıtıyor.