Yurttaş Kane (Citizen Kane)

Orson Welles’in 1941 tarihli filmi olağandışı bir sözleşmeden doğdu: RKO, o güne kadar hiç sinema yönetmemiş Welles’e iki film için tam sanatsal denetim ve son kurgu hakkı verdi, yöneticiler o göstermeden çekilmiş tek kare göremeyecekti. Yapı da alışılmış değil. Film, Kane’in bütün hayatını ilk dakikalarda “News on the March” adlı sahte bir haber filminde özetleyip bitiriyor; 119 dakikanın geri kalanı olayları değil, aynı olayların beş ayrı tanığın ağzında nasıl başkalaştığını izliyor. Görüntü yönetmeni Gregg Toland yöntemini 1941’de American Cinematographer dergisinde kendisi yazdı: iç mekânların neredeyse tamamı f:8’den küçük diyaframla, bazıları f:11’de, biri f:16’da çekilmiş. 24mm objektif ve kaplamalı camlar sayesinde burnunuzun dibindeki yüz de arkadaki kapı da aynı anda net kalıyor. Setlerin tavanı kapatıldı, mikrofonlar tülbentin arkasına saklandı, alçak açılar için beton zemin delindi. Hearst’ün gazetelerine RKO boykotu emri gitti; Hearst kendi mektubunda böyle bir emir vermediğini yazdı. Film ilk gösteriminde masrafını çıkaramadı. Dokuz adaylıktan yalnız birini kazandı: Özgün Senaryo. Künyede Herman J. Mankiewicz, Welles’ten önce yazıyor ve kimin ne kadar yazdığı tartışması 1971’den beri kapanmış değil. Kimin için: Bütün olay örgüsünü daha başta elden çıkaran, asıl soruyu ondan sonra soran bir kuruluşa yatırım yapacak izleyici için. Kimin için değil: Beş tanığın anlattıklarının birbirini tutmamasını çelişki sayıp tek bir doğru cevap bekleyen izleyici için.